Formaður Sjálfstæðisflokksins, Guðrún Hafsteinsdóttir, óskaði eftir sérstakri umræðu um efnahagsmál á Alþingi í vikunni og var Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra og formaður Samfylkingarinnar til svara.
Kristrún benti þar á að ríkisstjórnin væri að ná aftur stjórn eftir óstjórn síðustu ára, „með stefnufestu og með því að taka erfiðar ákvarðanir en ekki gera allt fyrir alla.“
Í ræðu sinni sagði forsætisráðherra meðal annars: „Við skulum tala hreina íslensku. Vandinn á síðasta kjörtímabili var þessi: Of mikil eftirspurn, of mikil þensla í hagkerfinu sem fyrri ríkisstjórn kynti beinlínis undir með því að reka ríkið á yfirdrætti, taka lán og pumpa út peningum, allt of mikið, allt of lengi, þrátt fyrir þensluna í hagkerfinu.“
Forsætisráðherra benti á að þannig hefði fyrri stjórn misst stjórn á efnahagsmálunum. „Verðbólgan fór upp í 10%. Vextirnir fóru upp í 9%. Það var óstjórn í ríkisfjármálum. Núna erum við að laga ríkisfjármálin,“ sagði Kristrún og benti á að búið væri að innleiða stöðugleikareglu og verið væri að stöðva hallarekstur ríkisins, með 100 milljarða hagræðingu í fjármálaáætlun og hallalausum fjárlögum 2027, sem verður þá í fyrsta sinn í áratug.
Verið er að skrúfa fyrir skattaglufur og fara í skynsamlega tiltekt, sagði Kristrún og bætti við: „Við erum að hrista upp í kerfinu. Við erum að einfalda regluverk. Við erum að sameina stofnanir. Þetta eru ekki bara frasar. Það liggja fyrir fjöldamörg frumvörp um þessi mál í þinginu,“ sagði Kristrún.
Hún nefndi einnig að einungis á því tæpa ári sem liðið er frá kosningum hafi stjórnin selt hlut ríkisins í Íslandsbanka, gert upp skuldir ÍL-sjóðs og minnka ríkisskuldir um 7,5% af landsframleiðslu. „Og við erum bara rétt að byrja,“ sagði Kristrún.
„Í síðustu viku kynntum við fyrsta húsnæðispakka ríkisstjórnarinnar þar sem eru ýmsar aðgerðir til að draga úr þenslu og stuðla að verðstöðugleika. Strax í kjölfarið var slakað á lánþegaskilyrðum Seðlabankans. Auðvitað er enn verk að vinna og við í ríkisstjórninni tökum ábyrgð okkar alvarlega. En stóra myndin er sú að heilt yfir er staðan töluvert betri en hún var í fyrra. Verðbólgan hefur farið niður og verðbólgan mun fara niður á næstu misserum. Vextir hafa lækkað og munu væntanlega lækka enn frekar með minnkandi verðbólgu. Það gengur vel að takast á við stöðuna. Við erum að ná styrkari stjórn og við munum endurheimta jafnvægi í íslensku efnahagslífi,“ sagði forsætisráðherra í umræðunni.
Staðan er betri en fyrir ári
Hún sendi líka skýr skilaboð til stjórnarandstöðunnar. „Hér á Alþingi erum við spurð af stjórnarandstöðunni á hverjum einasta degi hvort við ætlum ekki að rífa í bremsuna og breyta um stefnu, hvort við ætlum ekki að lækka skatta og auka útgjöld, eyða meira, afla minna, auka hallann. Svarið er nei. Það kemur ekki til greina. Við ætlum ekki að hætta við allt sem er erfitt og gera allt fyrir alla. Við ætlum ekki að fara þessa leið Sjálfstæðisflokks, Miðflokks og Framsóknar. Við ætlum að halda áfram og gera það sem þarf með því að halda okkar striki til að koma Íslandi aftur á rétta braut,“ sagði Kristrún.
Hún sagði ríkisstjórnina bregðast við þeim áföllum sem orðið hefðu í atvinnulífi að undanförnum með almennum hætti, en ekki með því að stíga inn í rekstur einstakra fyrirtæki og benti á að gott samtal hefði verið við Þróunarfélag Grundartanga og Norðurþing sem er vegna stöðunnar í atvinnumálum þar.
„Við erum að vinna að atvinnustefnu. Við erum að einfalda regluverk og við erum að höggva á hnúta í raforkumálum,“ sagði Kristrún og vísaði sérstaklega til tímamótasamkomulags sem Jóhann Páll Jóhannsson ráðherra orkumála undirritaði á Þórshöfn á fimmtudag, um stórfellda uppbyggingu í raforkukerfinu á þeim slóðum.
Mikilvægt að vera stefnuföst og staðföst
Í ræðu sinni sagði Kristrún mikilvægast „að stjórnvöld sjái stóru myndina og meti stöðuna rétt til að bregðast við með réttum hætti“.
„Þá skiptir máli að vera með ríkisstjórn sem er stefnuföst og staðföst; að við rjúkum ekki upp til handa og fóta heldur bregðumst við af ábyrgð og yfirvegun. Það er alltaf einhver óvissa í efnahagsmálum. Nú getur verið að hagvaxtarhorfur séu að versna en þegar slíkar breytingar verða frá mánuði til mánaðar, t.d. þegar einstök fyrirtæki lenda í vandræðum, þá er betra að Seðlabankinn bregðist við slíku en að öllum ríkisrekstrinum sé snúið við í fjárlögunum. Þess vegna höfum við einmitt Seðlabankann sem hefur mikið af tólum, ekki bara vaxtatæki, til að bregðast við svona stöðu. Ég treysti Seðlabankanum fyllilega til þess. Ef stefnir t.d. í kólnun eða samdrátt í hagkerfinu geri ég ráð fyrir að Seðlabankinn tæki á því með lækkun vaxta áður en við þurfum að gera stórvægilegar breytingar á ríkisfjármálunum til að hafa áhrif á eftirspurn í hagkerfinu,“ sagði Kristrún Frostadóttir í ræðu sinni.