Ellefu lykilatriði sem þú þarft að vita um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður að Evrópusambandinu

Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur hefur lagt fram þingsályktunartillögu um að þjóðaratkvæðagreiðsla verði haldin 29. ágúst næstkomandi um hvort Ísland eigi að halda áfram viðræðum um aðild að Evrópusambandinu. Tillagan var samþykkt í ríkisstjórn fyrir viku síðan og mælt var fyrir henni á Alþingi á mánudag. Síðan hefur staðið yfir umræða sem hefur því miður fallið í hefðbundið fen minnihlutans á Alþingi. Hann er andsnúinn því að leita leiðsagnar þjóðarinnar í þessu deilumáli sem hefur legið eins og mara á þjóðinni í áratugi og vill, í krafti þess að minnihluti landsmanna kaus hann í síðustu kosningum, fá að ráða því hvort svo verði.

Hér eru helstu atriðin sem þarf að hafa í huga varðandi þjóðaratkvæðagreiðsluna:

1. Þjóðin fær að ráða eigin örlögum. Sú atkvæðagreiðsla sem boðuð er snýst um hvort Ísland eigi að halda áfram viðræðum um aðild að Evrópusambandinu sem voru settar á ís árið 2013. Það er ekki verið að efna til atkvæðagreiðslu um aðildarsamning eða inngöngu, enda á alveg eftir að semja velji þjóðin að endurvekja ferlið.
2. Það á ekki að koma neinu á óvart að efnt sé til þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu. Það lá alltaf fyrir við myndun þessarar ríkisstjórnar að eitt af því sem myndi liggja fyrir á kjörtímabilinu væri að greiða atkvæði um það hvort Ísland myndi halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Það er í stjórnarsáttmála að slík atkvæðagreiðsla eigi að fara fram fyrir lok næsta árs, það var í kosningaáherslum og er hluti af stefnu bæði Samfylkingar og Viðreisnar og Flokkur fólksins hefur nálgast málið mjög skýrt með að hann treysti þjóðinni til að taka rétta ákvörðun. Boðað var fyrir mörgum mánuðum að þingsályktunartillagan myndi koma fram á þessu þingi.
3. Það er ekki verið að kljúfa þjóðina. Kannanir hafa nær alla tíð sýnt að mikill meirihluti er fyrir því að kjósa um áframhald viðræðna. Síðasta könnun Gallup sýndi að 58 prósent voru á þeirri skoðun en 30 prósent voru á móti. Í þeim hópi sem er fylgjandi er bæði fólk sem vill nota tækifærið til að hafna áframhaldandi viðræðum og fólk sem er fylgjandi þeim. Því má með góðum rökum halda því fram að það kljúfi frekar þjóðina að kjósa ekki en að leyfa henni að kjósa.
4. Umsóknin að Evrópusambandinu var aldrei dregin til baka. Þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks frysti viðræður við Evrópusambandið þá spurði hún ekki þjóðina um afstöðu til þess og treysti sér ekki einu sinni til að fara með málið í gegnum Alþingi. Þetta var til að mynda staðfest í skýrslu sem unnin var í utanríkisráðuneytinu árið 2018, þegar Guðlaugur Þór Þórðarson sat þar og sagði skýrt að íslenskum almenningi hefði verið „gefin misvísandi skilaboð um endalok aðildarviðræðnanna sem enn hafa ekki verið skýrð til fulls.“ Forsvarsmenn Evrópusambandsins hafa sömuleiðis margstaðfest þennan skilning.
5. Þetta er góður tími fyrir Ísland að kanna möguleika sína í Evrópusamstarfi. Ísland stendur vel efnahagslega, er með sterka sjálfsmynd og þróun í alþjóðakerfinu er að kalla á að lönd endurmeti stöðu sína í alþjóðakerfinu. Allt þetta vinnur með því að Ísland kanni hvers konar aðildarsamning landið geti fengið nú.
6. Það er ekkert til sem heitir aðlögunarviðræður, einungis samningaviðræður. Stjórnarandstaðan hefur klifað á því að það sé ekkert til að semja um fyrir Ísland, einungis aðlögun að Evrópusambandinu. Það er fjarstæða. Hvert land fyrir sig sem gengur inn gerir sérstakan samning og þeir eru fullir af sérlausnum sem taka mið af sérkennum hvers lands. Írar eru til að mynda ekki hluti af Schengen, Finnar eru með sérlausn vegna þess að þeir reka landbúnað á köldu svæði, Danir eru ekki hluti af evrunni og Malta er með varanlega undanþágu gagnvart kaupum útlendinga á fasteignum þar í landi. Það er því fullt til að semja um kjósi þjóðin að halda áfram.
7. Ísland mun ekki ganga inn nema fá góðan samning. Velji íslensk þjóð að halda áfram aðildarviðræðum í atkvæðagreiðslunni í ágúst mun það leiða til samningsviðræðna um aðild. Fyrir liggur að hagsmunir Íslands verða leiðarljósið í öllu því ferli þar sem lögð verður áhersla á áframhaldandi yfirráð yfir auðlindum okkar, að efnahagslegt og félagslegt öryggi og efnahagslegar varnir Íslands verði tryggðar og að tekið verði fullt tillit til stöðu Íslands sem eyju fjarri meginlandi Evrópu. Kristrún Frostadóttir hefur sjálf sagt að hún muni berjast eins og ljón fyrir hagsmunum Íslands komi til slíkra viðræðna og ef niðurstaða þeirra verði ekki ásættanleg muni hún segja nei við samningi.
8. Evrópa vill fá okkur inn og gerir sér grein fyrir því sem við þurfum. Áhugi landa Evrópusambandsins á því að fá Ísland inn í sambandið hefur sennilega aldrei verið meiri. Sá mikli áhugi byggir bæði á því að sambandið vill fá sterkt og efnað land með mikla möguleika til áframhaldandi vaxtar og áhrifa um borð og á því að breytingar á hinu alþjóðlega sviði upp á síðkastið hafa kallað á endurskoðun á uppröðun í alþjóðakerfinu. Kristrún hefur meðal annars bent á hvernig þetta birtist í orðum Donald Tusk, forsætisráðherra Póllands og fyrrverandi forseta leiðtogaráðs Evrópusambandsins, á sameiginlegum blaðamannafundi þeirra nýverið. „Hann sagði það fullum fetum opinberlega að Evrópusambandið ætti að laga sig að löndum eins og Íslandi, ætti að hlusta á smærri lönd eins og stór.“
9. Það er ekkert mál að ganga til atkvæða í lok ágúst. Líkt og í nær öllu öðru þá festa stjórnarandstöðuflokkarnir sig í forminu frekar en efninu. Það er á þeim að heyra að íslensk þjóð geti ekki lesið, hlustað eða talað yfir sumartímann og því sé ómögulegt að halda þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst, eftir tæpt hálft ár.
10. Það er ekki aðför að fullveldi þjóðar að leyfa henni að ráða sér sjálf. Forsvarsmenn minnihlutans á þingi og aðrir hagaðilar úti í samfélaginu sem vilja helst engu breyta á Íslandi hafa látið stór orð falla um hvað felist í því að kjósa um að halda áfram viðræðum. Þar hafa verið settar fram fullyrðingar um að það sé verið að reyna að koma Íslandi inn í Evrópusambandið „bakdyramegin“ og að einhvers konar barátta um Ísland standi yfir. Þetta er ekki í takti við það sem er að eiga sér stað með afar gagnsæjum og skýrum hætti. Íslendingar eru að fá að greiða atkvæði um hvernig þeir vilja haga sinni framtíð. Nær væri að segja að þjóðaratkvæðagreiðslan sé því liður í baráttunni fyrir Ísland og andstöðu við þá sem telja sig eiga landið.
11. Ríkisstjórnin er með fangið fullt af öðrum stórpólitískum verkefnum. Annað sem fleygt hefur verið upp í upplýsingaóreiðu andstöðunnar, lobbýista og fjölmiðla sem ganga þeirra erinda er að þjóðaratkvæðagreiðslan sé að verða vegna þess að ríkisstjórninni hafi með einhverjum hætti mistekist í öðrum verkefnum. Þetta er fjarri lagi. Hér er verið að koma á efnahagslegum stöðugleika með tiltekt í ríkisfjármálum, lækkun skulda, auknum hagvexti, lægri vöxtum, betra lánshæfismati og langtímaáætlunargerð um þróun atvinnulífsins samfélaginu öllu til heilla. Hér er verið að ráðast í stórar og tímabærar kerfisbreytingar, rjúfa kyrrstöðu í samgöngumálum, vinna á innviðaskuld, laga húsnæðismálin, gera stórátak í uppbyggingu hjúkrunarrýma, draga úr kjaragliðnun fátækasta fólks landsins, loka skattaglufum sem hannaðar voru fyrir hina ríku og tryggja öryggi landsmanna á breiðum grundvelli, svo fátt eitt sé nefnt. Það að leiða spurninguna um stöðu Íslands í Evrópu til lykta, með beinni aðkomu þjóðar, er einungis eitt verkefnið enn sem hún hefur þor í að ráðast í, ólíkt fyrri ríkisstjórnum.