Dagur B. Eggertsson skrifar:
Umræður um þingsályktun um áframhald viðræðna við Evrópusambandið hófust á Alþingi í gær. Ég fagna því mjög að málið sé loks á dagskrá. Ég batt lengi vonir við að stjórnmálaflokkarnir væru samkvæmir sjálfum sér og sameinuðust um að styðja þjóðaratkvæðagreiðsluna. Flokkarnir hafa nær allir lofað kjósendum á einhverjum tímapunkti að bera næstu skref um aðildarviðræðurnar undir þjóðina. Sjálfstæðisflokkurinn gerði það árið 2013 undir forystu Bjarna Benediktssonar. Nú dúkkar Bjarni upp hjá Samtökum atvinnulífsins og finnur málinu ýmislegt til foráttu.
Framsóknarflokkurinn lofaði þessu líka, þá undir forystu Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Miðflokksins. Þetta var einnig eftir að aðildarferlið fór í bið árið 2013. Sjálfsagt er að halda því til haga að Framsóknarflokkurinn og Sigmundur höfðu farið fram með það loforð að stefna inn í ESB, með ákveðnum skilyrðum, í kosningunum 2009. Og svo lofuðu núverandi stjórnarflokkar þessari atkvæðagreiðslu í stjórnarsáttmála flokkanna fyrir rúmu ári.
Nú er annað uppi á teningunum hjá stjórnarandstöðunni. Það fer lítið fyrir efnislegum andmælum. Samningur við Evrópusambandið virðist vera eitthvað hættulegt sem almenningi er ekki treystandi til að leggja mat á. Bók sem við megum ekki lesa. Ferðalag sem við megum ekki fara í. Upplýsingar sem við megum ekki sjá. Gömlu valdaflokkarnir vilja hafa vit fyrir þjóðinni, gera Grýlu úr ESB og hræða fólk frá því að klára og sjá þessa samninga.
Það er talað um að málið kljúfi þjóðina. Og já, eitthvað eru skoðanir skiptar. Við megum þó ekki gleyma því að í gegnum EES-samninginn erum við þátttakendur í um 75% af regluverki Evrópusambandsins. Hvað vantar upp á? Meðal annars myntbandalagið sem myndi færa okkur evru og lægri verðbólgu og vexti, meðal annars á húsnæðislánum og lánum til lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Í öðru lagi er það tollabandalagið, sem veitir það skjól sem þarf á tímum Trumps, refsitolla og alþjóðlegs tollastríðs. Innan Evrópusambandsins eru jafnframt ótal möguleikar til að efla menningu okkar, menntun, nýsköpun, rannsóknir, umhverfismál og loftslagsmál. Og síðast en ekki síst fylgja aðild bein áhrif, sæti við borðið. Evrópusambandið er samstarf fullvalda þjóða. Í breyttum heimi hefur það verið orðað þannig að annaðhvort ertu við borðið eða á matseðlinum.
Umræðurnar minna á deilurnar um EES-samninginn. Andstæðingarnir máluðu skrattann á vegginn. Sömu rökin eru meira eða minna notuð nú, þótt í hinu orðinu viðurkenni allir að EES-umræðan var óþarfa hræðsluáróður. Þetta hræðslutal þröngra sérhagsmuna þarf almenningur að sjá í gegnum, segja já og fá að sjá samning. Þá þarf ekki að rífast um hvað verður í honum. Heldur lesa þá bók og taka upplýsta ákvörðun.
Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 10. mars 2026.