Dagur B. Eggertsson skrifar:
Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra lýsti því réttilega yfir í síðustu viku að tímabært væri að setja Evrópumálin á dagskrá. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra hafði vikuna áður boðað þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu á vorþingi. Inga Sæland, mennta- og barnamálaráðherra, sagðist aðspurð í Bítinu á Bylgjunni á föstudag styðja að þjóðin fengi málið til sín með atkvæðagreiðslu og að hún vildi drífa í henni.
Þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald á aðildarviðræðum við ESB er í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Það er algjör samstaða um að efna til hennar milli stjórnarflokkanna. Atkvæðagreiðslan fjallar um að sækja umboð til að klára viðræðurnar en ekki afstöðu til Evrópusambandsins. Í mínum huga ættu allir að geta sameinast um þessa aðferðafræði.
Fyrir því eru ekki aðeins almenn lýðræðisrök heldur má fullyrða að allir stjórnmálaflokkar á Alþingi, eða forverar þeirra, hafi lofað kjósendum slíkri atkvæðagreiðslu. Árið 2013 lofuðu þeir flokkar sem tóku síðar við stjórnartaumunum sama ár, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, að framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið yrði lagt í dóm þjóðarinnar. Ótal yfirlýsingar talsmanna flokkanna í aðdraganda kosninga staðfesta þetta. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, sem tók við í maí 2013, var þetta einnig sagt:
„Gert verður hlé á aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið og úttekt gerð á stöðu viðræðnanna og þróun mála innan sambandsins. Ekki verður haldið lengra í aðildarviðræðum við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.“
Það varð gríðarlegur hvellur þegar ljóst varð að þetta yrði svikið. Viðbrögðin í samfélaginu urðu mikil. Austurvöllur fylltist af mótmælendum. Kjósendum var mörgum misboðið, óháð afstöðu þeirra til Evrópusambandsins. Kallað var eftir efndum á skýrum loforðum. Þjóðaratkvæðagreiðslan hefur ekki enn þá verið haldin. Það er því löngu tímabært.
Mér heyrist á ýmsu að það sé fullt tilefni til að rifja þetta upp fyrir Sigmundi Davíð miðað við hvernig hann talar núna, þótt hann hafi síðan skipt um flokk. Ég las það hins vegar í nýlegri grein núverandi formanns Framsóknarflokksins að flokkurinn styddi það í prinsippinu að þjóðin verði spurð.
Sjálfstæðisflokkurinn hefur hugsanlega fleiri en eina og jafnvel fleiri en tvær skoðanir á því að treysta þjóðinni. Binda má vonir við að Guðrún Hafsteinsdóttir formaður flokksins taki þar af skarið. Hún talaði skörulega fyrir því á sínum tíma sem formaður Samtaka iðnaðarins að viðræðurnar yrðu kláraðar. „Ég tel að við höfum gott af því að klára þessar viðræður og leyfa þjóðinni svo að kjósa. Ég treysti þjóðinni algerlega í þessu máli.“
Ég hef bókstaflega engu við þetta að bæta.
Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 27. janúar 2026.