Í vikunni var samþykkt að framlengja styrkjakerfi við einkarekna fjölmiðla. Ráðherra fjölmiðlamála, Logi Einarsson, var með framlengingunni að veita þeim sem hljóta styrkina fyrirsjáanleika og stuðning á meðan unnið er að mun umfangsmeiri framtíðarútfærslu á stuðningi við einkarekna fjölmiðla og heildrænni fjölmiðlastefnu, þar sem breytingar á veru RÚV á auglýsingamarkaði verða meðal annars undir.
Með frumvarpinu var líka stigið fyrsta skrefið að endurskoðun með því að lækka þak þess styrks sem hver fjölmiðill getur fengið. Nú er það þak 22 prósent af endurgreiðanlegum rekstrarkostnaði en var áður 25 prósent. Í þeirri breytingu felst að tvö stærstu einkareknu fjölmiðlahús landsins, Árvakur sem gefur út Morgunblaðið og tengda miðla og Sýn sem er hluti af fjarskiptafyrirtæki sem eru skráð á markað fá nokkrum milljónum minna í styrki.
Stutt betur við miðla á landsbyggðinni
Þau fá samt sem áður saman tæplega helming allra styrkja þrátt fyrir að velta á milli sín mörgum milljörðum króna á meðan hinir fjölmiðlarnir, sem eru á þriðja tug, eru allir ör-, lítil- eða millistór fyrirtæki. Til að átta sig á því hversu lítil breyta ríkisstyrkirnir eru í efnahagi stærstu fjölmiðlafyrirtækjanna má benda á að þeir voru tæplega þrjú prósent af rekstrartekjum Árvakurs á árinu 2024 og 0,6 prósent af rekstrartekjum Sýnar. Það blasir því við að þessi breyting hefur engin teljandi áhrif á þessi tvö fyrirtæki. Hún hefur hins vegar gríðarleg áhrif á þá litlu miðla, aðallega á landsbyggðinni, sem fá aðeins meira í sinn hlut. Þar getur verið um skil milli feigs og ófeigs í rekstri að ræða.
Frumvarp ráðherra fékk ekki afgreiðslu fyrir lok síðasta þings vegna málþófs og tafarleikja stjórnarandstöðunnar og því skipti miklu máli að málið myndi fá snarpa afgreiðslu á þingi nú, þar sem fjölmiðlar landsins hefðu í reynd átt að vera búnir að fá þessa greiðslu, sem er mikilvæg rekstrarstoð sérstaklega hjá minni fjölmiðlum.
Fjölræði og fjölbreytni dregist verulega saman
Það vita allir sem vilja að einkareknir fjölmiðlar á Íslandi hafa átt undir högg að sækja. Árið 2008 störfuðu 2.363 við fjölmiðla á Íslandi en í lok árs 2022 voru þeir 907. Burðugum miðlum hefur fækkað hratt og nú er staðan sú að eitt dagblað er eftir í landinu sem er lesið af um helmingi þess hóps sem las það árið 2008. Fjölræði og fjölbreytni á markaðnum hefur dregist verulega saman.
Skýrasta birtingarmynd þeirra breyttu aðstæðna eru á auglýsingamarkaði. Árið 2012 fóru fjögur prósent auglýsingatekna á Íslandi til erlendra miðla. Ellefu árum síðar fór um helmingur þeirra til Google/Youtube, Facebook/Instagram og sambærilegra miðla. Tekjur innlendra fjölmiðla lækkuðu á árinu 2023, eftir að Fréttablaðið fór í þrot.
Sem stendur hafa stjórnvöld einungis innleitt eina aðgerð til að styðja við einkarekna fjölmiðla, umrætt styrkjakerfi. Innan þess er fjármagni veitt úr takmörkuðum potti og þorri þess fer, líkt og áður sagði, til stærstu miðla landsins.
Þessi eina aðgerð virðist hafa haft sitt að segja, þó að deilt hafi verið um útfærsluna, en frá árinu 2020 hefur fjöldi blaðamanna og annarra starfsmanna á einkareknum fjölmiðlum haldist í horfinu og raunar aukist um nokkur prósent, samkvæmt nýlegri úttekt Viðskiptaráðs á stöðu fjölmiðlamarkaðarins.
Betur má ef duga skal og á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar eru boðuð nokkur frumvörp um frekari aðgerðir til að styrkja stöðu einkarekinna fjölmiðla strax á nýju ári.