Eitt fyrsta málið sem verður tekið fyrir á þingi eftir páskafrí er frumvarp um boðaðar breytingar á lögum um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Mikil þörf hefur verið á því að endurskoða regluverk hans enda hefur sveitarfélögum á landinu fækkað úr 204 árið 1990 í 62 í dag á sama tíma og íbúum landsins hefur fjölgað úr 254 í 390 þúsund.
Markmið frumvarpsins er að stuðla að markvissari og réttlátari úthlutun úr sjóðnum, einfalda skipulag hans og stuðla að því að hann fylgi þróun sveitarfélagsgerðarinnar. Styðja á betur við sveitarfélög sem hafa stór þjónustusóknarsvæði og fjölbreytt byggðamynstur og hafa af þeim sökum miklar og flóknar útgjaldaþarfir. Þá á að draga úr neikvæðum hvötum til sameininga sveitarfélaga í regluverki sjóðsins þannig að fleiri sjái sér hag í slíku.
Ekki er vanþörf á. Af sveitarfélögum á Íslandi eru tvö með 50 íbúa, fjögur með færri en 100 og 26 með færri en eitt þúsund íbúa. Einungis átta eru með fleiri en tíu þúsund íbúa og eitt, höfuðborgin Reykjavík, er með fleiri en 50 þúsund.
Sú breyting sem frumvarpið mun leiða af sér sem vakið hefur mesta athygli er sú að ef sveitarfélag nýti ekki útsvarshlutfall að fullu þá muni það skerða framlög úr Jöfnunarsjóði sem nemur vannýttum útsvarstekjum. Þessi tillaga er í samræmi við það sem starfshópur síðustu ríkisstjórnar sem skilaði af sér skýrslu fyrir um tveimur árum lagði til.
Samkvæmt lögum geta sveitarfélög innheimt á milli 12,44 og 14,97 prósent af tekjum íbúa sinna í útsvar. Þær tekjur sveitarfélaganna eru veigamesti tekjustofn þeirra. Langflest sveitarfélög innheimta hámarksútsvar og einungis þrjú eru með það undir 14 prósentum. Þegar frumvarpið verður orðið að lögum munu sveitarfélög sem velja að nýta ekki að innheimta fullt útsvar, ekki geta bætt sér upp slíkt tap með framlögum úr Jöfnunarsjóði.
Þessa breytingu hefur stjórnarandstaðan kallað skattahækkun, sem verður að teljast í besta falli skapandi orðræða. Það liggur fyrir að engin krafa er til staðar á sveitarfélög sem telja sig geta veitt þjónustu án þess að innheimta hámarksútsvar, að gera það. Það verður hins vegar ekki hægt að gera það áfram og ætlast til þess að aðrir, ríki og önnur sveitarfélög, greiði fyrir þá þjónustu sem skatttekjur íbúa duga ekki fyrir.