Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur stefnir að því að snúa margra ára hallarekstri ríkissjóðs í afgang árið 2027. Fjárlagafrumvarpið byggir á aðhaldi í rekstri ríkisins og sanngjarnari tekjuöflun, meðal annars frá bönkum og ferðaþjónustu. Um leið á að styrkja grunnþjónustu og halda áfram uppbyggingu innviða. Þetta eru helstu atriðin í frumvarpinu og þeim aðgerðum sem það byggir á.
1. Ríkissjóður á að fara úr mínus í plús: Markmiðið er að stöðva viðvarandi hallarekstur ríkisins með blandaðri leið. Uppsafnaður halli frá árinu 2019 til loka árs 2026 er áætlaður 866 milljarðar króna. Vaxtakostnaður ríkissjóðs hefur á sama tíma orðið gríðarlegur. Hann var um 59 milljarðar króna árið 2021 en er áætlaður um 168 milljarðar í ár. Það er 109 milljarða króna munur. Með bættri afkomu á að draga úr þörfinni fyrir frekari skuldasöfnun og skapa meira svigrúm fyrir opinbera þjónustu.
2. Aðhaldið á að skila nær tvöfalt meiru en ný tekjuöflun: Aðhald og hagræðing eiga að skila um 44 milljörðum króna en nýjar tekjuráðstafanir um 22,6 milljörðum. Stærri hluti aðgerðanna felst því í því að halda aftur af útgjöldum. Samhliða á að forgangsraða fjármunum til heilbrigðisþjónustu, samgangna, menntunar og þjónustu við börn og eldra fólk. Ábyrgð í ríkisfjármálum og uppbygging velferðar eiga að fara saman.
3. Bankarnir verði látnir leggja meira til: Ríkisstjórnin leggur til að sækja auknar tekjur til bankanna, sem hafa hagnast mikið á háu vaxtastigi og verðbólgu og skilað arðsemi umfram eigin markmið. Það liggur fyrir að þegar bankaskattur var lækkaður 2020 þá stungu bankarnir ávinningnum í vasann og létu viðskiptavini sína ekki njóta hans. Í ljósi þess að bankarnir hafa verið að hagnast vel umfram markmið þá geta þeir vel greitt sex milljarða króna í viðbót til ríkisins, og lagst þannig á árarnar með öllum almenningi í leit að stöðugleika, án þess að velta krónu út í verðlagið.
4. Skattaafsláttur baðlóna verði afnuminn og ferðamenn borga fyrir að sjá náttúruperlur: Lagt er til að afnema skattaafslátt sem baðlón njóta. Baðlón landsins eru að miklu leyti sótt af erlendum ferðamönnum, rekstur þeirra hefur gengið mjög vel og stór hluti geirans er að öllu leyti eða að hluta í eigu sama aðila, samstæðu sem stefnir á að velta vel á fjórða tug milljarða króna á ári og skrá sig á hlutabréfamarkað í nánustu framtíð. Sá aðili bætti verulega við hlut sinn í ýmsum baðlónum í júlí eftir tilkynnt var að um fyrirhugað afnám skattaafsláttar baðlóna af virðisaukaskatti. Það bendir því ekkert til þess að aðgerðin muni draga úr uppbyggingu eða seinki fjárfestingum. Ríkisstjórnin ætlar líka að taka fyrsta skrefið í að rukka auðlindagjald fyrir aðgang ferðamanna að náttúruperlum landsins. Það hafa fyrri ríkisstjórnir áður reynt að gera, en ekki tekist.
5. Vegaviðhald og stórframkvæmdir í forgang: Fjármunir til viðhalds vega hafa verið auknir til að mæta viðhaldsþörf og vinna gegn áframhaldandi uppsöfnun hennar. Samþykkt hefur verið fullfjármögnuð samgönguáætlun með vegaframkvæmdum og jarðgöngum. Þá hefur verið sett á fót innviðafélag sem á að ráðast í stór verkefni á borð við Sundabraut, önnur Hvalfjarðargöng og frekari jarðgangagerð. Markmiðið er að bæta samgöngur og lífsgæði víða um land.
6. Hækkun kílómetragjalds er um ein króna á kílómetra: Tekjuaukning vegna kílómetragjalds er áætluð um fjórir milljarðar króna í stað 7,5 milljarða króna líkt og síðasta ríkisstjórn áformaði í sínum áætlunum. Hækkunin nemur rétt rúmlega einni krónu á ekinn kílómetra, eða um 30 krónum á dag fyrir meðalbíl.
7. Forsendur sjálfvirkrar hækkunar skattþrepa verði leiðréttar: Lagt er til að breyta tímabundið sjálfvirkri hækkun skattþrepa. Núverandi regla byggir á forsendu um eins prósents framleiðniaukningu og nýtist fyrst og síðast tekjuhærri til að haldast í lægra skattþrepi. Samkvæmt þjóðhagsreikningum hefur hún verið nær hálfu prósenti. Því er um að ræða enn eina skattaívilnunina sem síðasta ríkisstjórn setti inn fyrir best settu hópa samfélagsins.
8. Uppbygging hjúkrunarrýma í veldisvexti: Síðasta ríkisstjórn byggði tæplega 70 ný hjúkrunarrými en í tíð þeirrar sem ný situr hefur verið sett af stað uppbygging á 1.400 hjúkrunarrýmum. Markmiðið er að eldra fólk fái viðeigandi hjúkrunarþjónustu og þurfi ekki að dvelja á sjúkrahúsi vegna skorts á úrræðum. Uppbyggingin á jafnframt að draga úr fráflæðisvanda Landspítala, þannig að sjúkrahúsrúm nýtist þeim sem þurfa á sjúkrahúsmeðferð að halda. Staðan þar hefur ekki verið betri á þessari öld.
9. Hugsað um börn, fjölskyldur og lífeyrisþega: Árið 2027 er gert ráð fyrir 8,8 milljörðum króna í ný framlög til mála sem snúa að börnum og fjölskyldum. Þjónusta við börn hefur þegar verið styrkt og nú bíður ekkert barn eftir plássi á meðferðarheimili á vegum ríkisins. Þá hafa verið tryggðar kjarabætur fyrir fólk á elli- og örorkulífeyri. Þessar aðgerðir sýna hvernig auknum fjármunum er beint að hópum sem þurfa á sterkri opinberri þjónustu og stuðningi að halda.
10. Fyrstu kaupendur í miklu sterkari stöðu: Húsnæðisaðgerðir ríkisstjórnarinnar miða að því að fleiri geti komið þaki yfir höfuðið. Þar koma saman aðgerðir til að tempra Airbnb, afnám skattalegra hvata til íbúðasöfnunar, aðgerðir til að auka framboð og breytingar á hlutdeildarlánakerfinu. Áhersla hefur verið lögð á fyrstu kaupendur. Hlutfall þeirra á íslenskum húsnæðismarkaði hefur síðustu mánuði verið það hæsta frá því fyrir bankahrun.
11. Kaupmáttur hefur aukist í öllum tekjuhópum: Samkvæmt greiningu Þjóðhagsráðs hefur kaupmáttur aukist frá árinu 2024 í öllum tekjutíundum og óháð stöðu fólks á húsnæðismarkaði. Það er mikilvægur árangur á tímum verðbólgu og hárra vaxta. Verkefnið fram undan er að verja þann ávinning með traustari ríkisfjármálum og áframhaldandi áherslu á þá þjónustu og innviði sem lífskjör almennings byggjast á.