Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra tók þátt í Hólahátíð um síðustu helgi. Í hátíðarræðu sinni 16. ágúst ræddi hún um þennan merka stað, Hóla í Hjaltadal og þá framtíðaruppbyggingu sem þar hefur verið ákveðið að ráðast í, með samvinnu ríkisstjórnarinnar, Skagfirðinga og forystufólks háskólasamfélagsins á staðnum.
Kristrún sagði að auðvitað væru skiptar skoðanir um málefni Hóla og framtíðaráform, sem væri til „marks um hlýjan hug fjölda fólks til Hóla“. Hún gæti þó fullyrt að sérstaklega yrði hlúð að menningarsögulegum verðmætum eins og gamla skólahúsinu og að hún vænti þess að áfram yrði samstarfið við kirkjuna gott.
„Í mínum huga er ljóst að þetta eru tímabærar breytingar og stefnumörkun sem mun leggja grunn að kraftmikilli endurnýjun Hólastaðar næstu ár og áratugi. Og það megiði vita að stjórnvöld standa þétt með ykkur heimafólki sem er treyst til að leiða þá uppbyggingu,“ sagði Kristrún.
Alltaf verið deilt af hörku um alþjóðasamstarf
Í framhaldinu færði hún talið að öðru – því hvernig við Íslendingar höfum leyst úr stórum ágreiningsmálum í samfélaginu í gegnum aldirnar. Kristrún fór langt aftur og rifjaði upp hvernig Þorgeir Ljósvetningagoði fór undir sinn feld og kvað síðan upp sinn dóm um það hvort Ísland ætti að taka upp kristni eður ei. Það var gert, eins og við þekkjum, án þess að til átaka kæmi, með ákveðnum málamiðlunum og misgeðslegum undanþágum.
Hins vegar benti Kristrún á að höfðingjum fyrri alda hefði ekki alltaf tekist að leysa úr málum í friði og spekt – og að Hólastóll í Hjaltadal hefði ekki farið varhluta af átökum og valdabaráttu í landinu. Frá siðaskiptum hefði þó friður ríkt að mestu á Íslandi.
„Og hefur það verið okkar mesta gæfa. Einokun var hrundið, vistarbandi aflétt og lýðræði innleitt. Ekki alltaf í fullri sátt og ekki baráttulaust — en án blóðsúthellinga. Fullveldið var unnið og lýðveldið stofnað. Allt án þess að friður í landinu hafi verið rofinn,“ sagði forsætisráðherra og bætti við að nær okkur í tíma hefði oft verið deilt af hörku.
„Það hefur til dæmis alltaf verið raunin þegar rætt er um þátttöku Íslands í alþjóðlegu samstarfi. En öll slík mál hafa verið leyst með þinglegri meðferð og atfylgi meirihluta. Þannig leysum við úr málum þegar meiningar eru deildar. Miklu skiptir hvernig það er gert — en ekki síður: Hvernig er haldið áfram og unnið með þær niðurstöður sem fást þegar veigamiklar ákvarðanir eru teknar? Næst málamiðlun eða gott samkomulag sem tekur sjónarmið þeirra til greina sem lúta í lægra haldi — jafnvel einhverjar undanþágur eins og á Þingvöllum árið þúsund? Sammælist fólk um að virða þá niðurstöðu sem fengin er með lögmætum og lýðræðislegum hætti?“ spurði Kristrún.
Forystumenn að magna upp og ala á klofningi
Hún bætti svo við að slíkum spurningum yrði ekki svarað í eitt skipti fyrir öll – heldur bæri hvert og eitt okkar ábyrgð á að svara þeim fyrir okkar parta í sérhvert sinn sem við sem samfélag og sem þjóð stæðum frammi fyrir því að leysa úr málum og taka stórar ákvarðanir.
„Lendum við standandi — ein þjóð í einu landi — eða missum við fótanna og föllum fyrir sundurlyndisfjandanum forna?“ spurði Kristrún og setti þetta í samhengi við þjóðaratkvæðagreiðsluna sem fram fer eftir rúma viku.
Hún sagði að henni væri ljóst að þjóðaratkvæðagreiðslan væri „vissulega stórt mál í hugum fólks sem þjóðin tekur alvarlega og nálgast af ábyrgð — en þó ekki deilumál af því tagi að landsmenn láti tilfinningahitann bera sig ofurliði.“
„Það er ekki þannig að menn eða fjölskyldur, heilu samfélögin eða þjóðin öll sé klofin í herðar niður af heift og æsingi — eins og ýmsir foringjar og álitsgjafar vilja vera láta. Slíkir forystumenn hafa látið stór orð falla, líklega í hita í leiksins, með það fyrir augum að magna upp og ala á klofningi sem þeir telja geta orðið sér og sínum málstað til framdráttar,“ sagði Kristrún, sem telur þvert á móti að tilfinningahiti meðal fólks sé almenn minni en gengur og gerist, til dæmis í hefðbundnum kosningum til Alþingis.
Heitir því að treysta, virða og vinna með niðurstöðu þjóðarinnar
„Fólkið í landinu veit sínu viti og er fullfært um að ræða málin af yfirvegun og taka eigin ákvörðun — án þess að láta villa um fyrir sér varðandi það um hvað er kosið, og án þess að láta skipa sér á bás í þessu máli af flokkspólitískum foringjum,“ sagði Kristrún og bætti við:
„Sem forsætisráðherra heiti ég því að treysta, virða og vinna með niðurstöðu þjóðarinnar í málinu — í mínum huga er ljóst að það geta falist tækifæri í því á þessum tímapunkti að ganga til samninga um aðild að Evrópusambandinu. En ef fólkinu í landinu hugnast það ekki — og vill ekki fá slíkan samning á borðið — þá er betur heima setið en af stað farið.
Verði niðurstaðan 29. ágúst „Nei“ þá leggjum við allar vangaveltur um hvað kynni að felast í samningi um fulla aðild Íslands að Evrópusambandinu til hliðar. Og þá vænti ég þess að sátt geti náðst um að ganga til verka við að styrkja og standa með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið — með því að uppfylla þær skuldbindingar sem við höfum vissulega undirgengist til að það fyrirkomulag haldi.
En verði niðurstaðan „Já“ þá göngum við hnarreist til samninga og stöndum saman um það að sækja góðan samning fyrir Ísland. Og ég heiti því að taka sérstaklega til greina sjónarmið þeirra Íslendinga sem hafa áhyggjur af breytingum með aukinni samvinnu við ríki Evrópu undir þessum formerkjum — þannig að nauðsynlegar málamiðlanir og gott samkomulag geti náðst fyrir Ísland.
Þannig leysum við mál og þannig vinnum við áfram með þá ákvörðun sem tekin verður,“ sagði Kristrún Frostadóttir í ræðu sinni á Hólum í Hjaltadal.
Ræðuna má lesa í heild sinni hér, á vef stjórnarráðsins.