Efnahagshorfur hafa breyst töluvert frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram í september. Ný spá Hagstofu Íslands gengur út frá því að hagvöxtur verði 1,7 prósent í ár og 1,8 prósent á næsta ári. Það er aðeins minni hagvöxtur en áður var spáð. Þetta er tilkomið vegna þess að útflutningur er að dragast saman, sérstaklega á næsta ári.
Það ætti ekki að koma neinum á óvart í ljósi þeirra áfalla sem orðið hafa víða í útflutningsgreinum. Þar er átt við lokun PCC á Bakka vegna markaðserfiðleika, tollastríðs og óvilhallrar samkeppni við erlend ríki, gjaldþrot flugfélagsins Play og bilun í álveri Norðuráls á Grundartanga sem hefur dregið tímabundið úr framleiðslu þess.
Spáin gerir hins vegar ráð fyrir því að einkaneysla dragist umtalsvert saman frá fyrri áætlunum á næsta ári og verði 2,4 prósent. Þá verði verðbólga lægri en áður var reiknað með, eða 3,5 prósent á næsta ári. Þetta er í takt við það sem Seðlabankinn vill að gerist svo hann lækki stýrivexti, og fjölgi um leið verulega krónunum í veskjum venjulegra vinnandi Íslendinga um hver mánaðarmót.
Tekjur 0,09 prósent meiri en var áætlað
Í kynningu sem fjármála- og efnahagsráðuneytið hélt fyrir fjárlaganefnd í vikunni, sem inniheldur tillögur að breytingum á fjárlagafrumvarpinu, kemur fram að nú sé áætlað að skattkerfisbreytingar milli ára muni skila 25 milljörðum króna í nýjar tekjur, sem er 1,4 milljörðum krónum meira en áætlað var í frumvarpinu þegar það var lagt fram. Heildartekjur ríkissjóðs eru nú áætlaðar 1.599 milljarðar króna, og aukningin því 0,09 prósent af tekjum hans.
Tekjur ríkissjóðs lækka hins vegar sem hlutfall af landsframleiðslu, voru 30,4 prósent þegar frumvarpið var lagt fram en eru nú 30,2 prósent. Þannig mun tekjuskattur einstaklinga til að mynda skila 1,6 milljarði króna minna í tekjur en áður var áætlað.
Viðbótartekjurnar koma annars vegar frá því að jöfnunargjald raforku mun skila 300 milljónum meira en áður var reiknað með og að fjármagnstekjuskattur á leigutekjur á að skila 1,6 milljarði króna. Á móti verða nýjar tekjur vegna breytinga á tekjuskatti einstaklinga, sem falla til vegna þess að samnýting skattþrepa verður afnumin ásamt nýtingu persónuafsláttar til greiðslu fjármagnstekjuskatts (tveimur skattaglufum lokað), um 500 milljónum minni en áður var áætlað.
Tiltekin að skila sér
Heildarútgjöld ríkissjóðs eru nú áætluð 12 milljörðum krónum hærri en þau voru áætluð þegar frumvarpið var lagt fram. Alls verða þau 1.625 milljarðar króna. Sem hlutfall af landsframleiðslu eru útgjöldin 30,7 prósent sem er það nákvæmlega sama og þau voru áætluð í september.
Ný útgjaldamál ættu ekki að koma mörgum í opna skjöldu. Sum þeirra eru hápólitísk áherslumál ríkisstjórnar sem hefur heitið því að laga kerfi og taka til. Má þar nefna jöfnunarframlag til lífeyrissjóða vegna örorkubyrði upp á 4,9 milljarða króna, aukin framlög upp á tvo milljarða króna vegna öryggisvistunar og 1,1 milljarður króna fer í endurbætur og uppbyggingu á neyðarvistun á Stuðlum. Þá verða auknir fjármunir settir í eftirlit með skattskilum, milljarður fer í kaup á tækjum og búnaði í nýbyggingu á Grensás, um 400 milljónir króna í nýjan aðgerðarþjark á Landspítala auk þess sem framlög í Rannsóknar- og Tækniþróunarsjóð verða aukin um samtals einn milljarð króna. Svona er hægt að halda lengi áfram.
Tiltektin sem ríkisstjórnin hefur ráðist í skilar því líka að ýmsir stórir útgjaldaliðir munu kosta mun minna en áður var ætlað. Þannig munu auknar kröfur vegna endurgreiðslna á kostnaði fyrirtækja vegna rannsóknar og þróunar skila því að málaflokkurinn kostar ríkissjóð 3,4 milljarða króna minna en áður var áætlað, endurmat bótaflokka lækkar þann kostnað um þrjá milljarða króna, endurmat á útgjöldum daggjaldastofnanna skilar 1,5 milljarði króna og stórfelld tiltekt í Menntasjóði námsmanna skilar um 400 milljónum króna án þess að ráðist hafi verið í nokkurn niðurskurð.
Samtals verður hallinn á ríkissjóði á næsta ári 25,6 milljarðar króna samkvæmt breytingunum, sem er nánast á pari við fjármálaáætlun. Skuldir samkvæmt Maastricht- viðmiði halda áfram að lækka hratt og áfram liggur fyrir að fjárlögin á næsta ári munu uppfylla skilyrði stöðugleikareglu. Ríkisstjórnin ætlar svo að skila ríkissjóði hallalausum árið 2027.