Á miðvikudaginn í síðustu viku fór fram sérstök umræða um opinber fjárframlög til stjórnmálaflokka á Alþingi, að frumkvæði Diljár Mistar Einarsdóttur, þingmanns Sjálfstæðisflokks, sem taldi rétt að lækka þessa styrki, þar sem ríkisstyrkir til þeirra hefðu dregið úr hvata flokka til að halda úti virkri starfsemi og þjóðmálaumræðu.
Arna Lára Jónsdóttir og Guðmundur Ari Sigurjónsson tóku þátt í umræðunni fyrir okkar hönd. Þeirra afstaða var skýr: Það er rétt að ríkið styðji við stjórnmálaflokka, til að minnka hættuna á því að hagsmunaaðilar geti keypt sig til áhrifa í stjórnmálum.
Arna Lára benti á það í ræðu sinni að lög um stjórnmálaflokka, sem samþykkt voru 2006, hefðu verið sett fram í þverpólitískri sátt sem þá ríkti um að setja þak á styrki til stjórnmálaflokka frá lögaðilum og einstaklingum og veita í staðinn greiðslur frá hinu opinbera til rekstrar flokkanna.
„Tilgangurinn var skýr; að draga úr hættu á hagsmunaárekstrum og tryggja gagnsæi, auka traust á stjórnmálum og efla lýðræði,“ sagði Arna Lára í ræðu sinni. Hún benti svo á að árið 2017 hefði framlag ríkisins til stjórnmálaflokka verið rúmlega tvöfaldað í sátt allra flokka á þingi. Þá var við völd ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Vinstri grænna og Framsóknar.
„Það er athyglisvert að Sjálfstæðisflokknum hafi nú, örfáum árum síðar, snúist hugur varðandi mikilvægi styrkja til stjórnmálaflokka eftir að hafa breyst í einhvers konar fasteignaþróunarfélag og staðið fyrir þéttingu byggðar í kringum Valhöll og fækkun bílastæða. Þar með jók Sjálfstæðisflokkurinn eigið fé sitt gríðarlega, upp í 1,4 milljarða kr. í lok árs 2023. Sjálfstæðisflokkurinn er fyrir vikið í algerum sérflokki, enda á hann rúmlega þrisvar sinnum meira eigið fé en allir aðrir stjórnmálaflokkar landsins til samans,“ sagði Arna Lára og benti einnig á að Sjálfstæðisflokkurinn hefði fengið meiri framlög frá einstaklingum og atvinnulífinu, sérstaklega sjávarútvegi, en nokkur annar flokkur.
Arna Lára sagði „vont fyrir lýðræðið“ ef stjórnmálasamtök þyrftu að treysta á framlög frá þeim sem eiga mikið undir „mögulegu hagræði“ í þeim málum sem þingið fjallar um og að hætt væri við því að stjórnmálasamtök og stjórnmálafólk freistaðist til að „gæta frekar að hagsmunum styrktaraðila umfram hagsmuni almennings“ þegar þegnir væru fjármunir í miklum mæli frá hagsmunaaðilum.
Guðmundur Ari byrjaði ræðu sína á að því að vitna í Geir H. Haarde, þáverandi forsætisráðherra, úr umræðum um lagasetninguna árið 2006.
„Stjórnmálaflokkar eru hornsteinn lýðræðis í landinu og forsenda heilbrigðrar og eðlilegrar stjórnmálaumræðu. Þeir hafa því mjög víðtækar skyldur gagnvart borgurum landsins og afar mikilvægt að þeir njóti trausts. Sú þverpólitíska nefnd sem vann skýrslu sem frumvarpið byggði á komst að þeirri niðurstöðu að skynsamlegast væri að sníða framlögum einstaklinga og lögaðila til stjórnmálaflokka afar þröngan stakk. Ástæða þess var ekki síst sú breyting sem hafði orðið hér á landi árin á undan þar sem sífellt fleiri fyrirtæki og einstaklingar höfðu fjárhagslega burði til að kosta stóran hluta af baráttu flokka og einstaklinga. Það var sameiginleg afstaða nefndarmanna að mikilvægt væri að draga úr hættu á tortryggni og að skapa gegnsæja umgjörð um fjárframlög til stjórnmálastarfsemi á Íslandi.“
Guðmundur Ari bætti því svo við að allir í þingsalnum hlytu að vera sammála um að þeim fyrirtækjum og einstaklingum sem hefðu „ fjárhagslega burði til að kosta flokka eða einstaka stjórnmálamenn“ hefði síst fækkað síðan árið 2006.
„Við höfum einnig orðið vitni að því á síðustu misserum hvernig fjársterkir hópar í samfélaginu veigra sér ekki við að beita fjárhagslegu afli sínu til að hafa áhrif á íslensk stjórnvöld,“ sagði þingflokksformaðurinn okkar og bætti við að rökin sem nefndin beitti fyrir sig á sínum tíma haldi því enn.
„Þó að það séu ákveðnir flokkar hér á landi sem eiga eignir og fjölmenna grasrót sem getur staðið undir flokksstarfi án aðkomu fjársterkra aðila þá eigum við ekki að skrúfa fyrir súrefni annarra flokka sem hafa það ekki,“ sagði Guðmundur Ari.
Daði Már Kristófersson fjármála- og efnahagsráðherra Viðreisnar sagði styrki til stjórnmálaflokka leið til að takast á við umboðsvanda stjórnmálanna. „Ástæðan til að óttast fjárhagslega ósjálfstæða stjórnmálaflokka er hversu ódýrt getur verið að fá þá til liðsinnis til að styðja mál sem þröngir hagsmunir með fjárhagslega burði hafa áhuga á að sé komið í gegn,“ sagði Daði Már meðal annars í ræðu sinni.
Í eðli sínu væri það því lýðræðislegt að tryggja sjálfstæði stjórnmálaflokka gagnvart fjárhagslega sterkum öflum.