Þrennt hefur verið ofarlega á baugi í vikunni.
Leiðrétting veiðigjalda heldur áfram að vera bitbein. Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS) skiluðu umsögn um frumvarpsdrögin þar sem því er meðal annars haldið fram að hærri veiðigjöld séu brot á eignarréttarákvæði stjórnarskrár. Það er, í besta falli, mjög langsótt röksemdarfærsla, í andstöðu við dómafordæmi og þá skýru framsetningu í lögum að auðlindin sé eign þjóðar.
Frumvarpinu er ætlað að láta greiðslu veiðigjalda miða við markaðsverð á fiski, ekki reiknað milliverð sem ákveðið er af fyrirtækjum sem eiga bæði veiðar og vinnslu. Þetta mun leiða til þess að sannvirði verði greitt fyrir afnot af auðlindinni. Engri þjóð hefur tekist að gera jafn mikil verðmæti úr sjávarútvegi og Íslendingum og þess vegna er þeim mun mikilvægara að tryggja jafna skiptingu ábatans.
SFS heldur því fram að ekkert bendi til þess að það liggi einhver umframarður í sjávarútvegi. Opinberar tölur segja hins vegar annað. Rekstrarhagnaðarhlutfall sjávarútvegs var 20 prósent árið 2023 á sama tíma og það var 10 prósent hjá flestum öðrum fyrirtækjum að meðaltali. Eigið fé hefur hrúgast upp innan útgerða á síðustu árum og var orðið næstum 450 milljarðar króna í árslok 2022. Þetta hefur gerst þrátt fyrir að myndarlegar arðgreiðslur hafi reglulega verið greiddar út til eigenda útgerða á síðustu árum. Arðsemin hefur einfaldlega verið svo mikil að hægt hefur verið að skilja tugi milljarða króna eftir sem viðbót við eigið fé eftir arðgreiðslur, skattgreiðslur, fjárfestingu, greiðslu alls rekstrarkostnaðar, afskriftir og niðurgreiðslu skulda.
Þegar eigið fé eykst mikið þá liggur í hlutarins eðli að arðsemi eigin fjár lækkar. Þess vegna þjónar engum tilgangi að nota þá kennitölu til að bera saman sjávarútveg og atvinnugreinar sem eru með miklu minna uppsafnað eigið fé. Með því er verið að bera saman epli og reiðhjól.
Samnýting efstu skattþrepa hefur verið mikið til umræðu. Eða réttara sagt ákvörðun stjórnvalda að afnema hana. Látið hefur verið í það skína að sú aðgerð sé einhverskonar aðför að barnafjölskyldum í harkinu.
Um er að ræða ívilnandi skattaglufu sem bætt var inn í lög fyrir nokkrum árum síðan og nýtist 4,3 prósent skattgreiðenda en kostar ríkissjóð um 2,7 milljarða króna á ári. Af þessum litla hópi skattgreiðenda sem nýtir glufuna eru 95 prósent í efstu tekjutíund og yfir átta af hverjum tíu þeirra eru karlar.
Ívilnunin virkar þannig að ef annar aðili í hjónabandi eða skráðri sambúð er með árstekjur sem greiða þarf skatta af í efsta skattþrepi (þar sem skattur er 46,29 prósent) en maki viðkomandi er með lágar tekjur þá getur tekjuhærri aðilinn fært tekjur sínar sem lenda í efsta þrepi tekjuskattsstigans niður í miðþrep. Við það lækkar skattur á hluta launa viðkomandi úr 46,29 prósent í 37,99 prósent. Til þess að fá þessa skattaívilnun þarf að vera með 1.325.127 krónur í mánaðartekjur eða meira. Fyrir hjón sem eru annars vegar með 20 milljónir króna á ári í tekjur og hins vegar 15 milljónir króna þá þýðir þetta aukna skattbyrði upp á 3.118 krónur á mánuði.
Breytingar á lögum um framhaldsskóla, sem munu heimila þeim að líta til annarra þátta en einkunna við inntöku nemenda, hafa líka verið gagnrýnd, að því er virðist af mikilli vanþekkingu. Hér er um að ræða mikilvægt framfaraskref í þágu nemenda sem eru á flóknu og oft viðkvæmu þroskaskeiði við lok grunnskóla sem oftar en ekki hefur áhrif á námsárangur og gerir það að verkum nemendur ná ekki að sýna hvað í þeim býr.
Gefum Önnu Maríu Jónsdóttur, grunnskólakennara og varaþingmanni Samfylkingarinnar, orðið:
„Vert er að taka fram að það ríkir fræðsluskylda fyrir alla nemendur á aldrinum 16-18 ára. Það þýðir að ríkinu ber að sjá þessum aldurshópi fyrir menntun við hæfi.
Frumvarpinu er ætlað að bregðast við þróun sem orðið hefur á umhverfi framhaldsskóla frá gildistöku laga um framhaldsskóla fyrir næstum 17 árum síðan og skýra álitaefni sem hafa komið upp í framkvæmd þeirra.
Með breytingunni er því ekki verið að kollvarpa neinu kerfi, líkt og ranglega hefur verið haldið fram í umræðunni. Hér ekki verið að gera einkunnir að „táknmynd félagslegs óréttlætis“ eða stefna menntakerfinu í einhverskonar bráðahættu. Þeir sem halda slíku fram gera það af vanþekkingu á efninu.
Það er allt og sumt. Og það er hið besta mál.“