Jóhann Páll Jóhannsson umhverfis- og orkumálaráðherra sagði, í umræðu um nýja skýrslu um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum síðasta föstudag, að hann væri ekki endilega harðasti aðildarsinninn í Samfylkingunni – „Ég er í já, kannski hreyfingunni,“ sagði ráðherrann.
„Ég sé stóra og augljósa kosti við Evrópusambandsaðild en ég hef líka töluverðar áhyggjur af ýmsum atriðum. Það er alveg sama hvað ég les margar greinar eftir Þorstein Pálsson eða Ernu Bjarnadóttur, það er engin leið að vega það og meta, kostina og gallana, tækifærin og áskoranirnar, nema við höldum áfram með aðildarviðræðurnar, nema við höldum áfram, setjumst við samningaborðið og látum reyna á það til fulls á hvaða forsendum Ísland gæti mögulega gengið í Evrópusambandið,“ sagði Jóhann Páll í ræðu sinni.
Hann sagði þetta vera spurningu um það hvort við viljum vita, eða ekki vita. „Þetta er spurning um það hvernig við Íslendingar beitum okkar fullveldi. Mér finnst „patríótíska“ svarið vera já. Ég deili ekki svartsýni og uppgjafartóni stjórnarandstöðunnar. Ég hef trú á Íslandi í þessum efnum og ég tel að staða okkar sé sterk,“ sagði Jóhann Páll í ræðu sinni.
Hvernig mælum við tækifærin sem glatast vegna krónunnar?
Þar sagði hann einnig að málflutningur stjórnarandstöðunnar um gjaldmiðlamálaskýrsluna sem var til umræðu hefði einkennst af því að þau vildu frekar tala um fréttatilkynningu um skýrsluna en efni skýrslunnar, sem væri „svo sem bara í anda umræðunnar hér í þessum sal að það er mikið flúið inn í formsatriðin og tæknilegu atriðin frekar en kjarna máls.“
„Ef einhver hélt og ef stjórnarandstaðan hér í þessum sal hélt að við værum að fara að fá einhvers konar stóradóm um það hvort það sé betra fyrir Ísland að vera með krónu eða evru þá verður viðkomandi auðvitað fyrir vonbrigðum. Það er engin leið að reikna það út í einhverju Excel-skjali. Óvissuþættirnir eru einfaldlega of margir og stórir. Það er alveg hægt að klúðra gjörsamlega upptöku evru, rétt eins og það er hægt að láta það ganga upp að reka einhvern smæsta gjaldmiðil í heimi þrátt fyrir allan kostnaðinn sem því fylgir,“ sagði Jóhann Páll.
Sá kostnaður, sagði ráðherrann, „er ekki bara fólginn í verðtryggingu, kostnaðarsamri peningastefnu og ýmiss konar höftum og skítareddingum, heldur er hann líka fólginn í glötuðum tækifærum; fyrirtækjum sem aldrei komast á legg, til að mynda í iðnaði og nýsköpunargreinum sem eru viðkvæmar fyrir gengissveiflum. Hann er fólginn í viðskiptum, fjárfestingum og störfum sem aldrei verða til.“
Svíar hafi vanmetið vankanta sinnar krónu
Jóhann Páll nefndi einnig að nýlega hefði komið út mjög viðamikil skýrsla í Svíþjóð, á vegum atvinnurekendasamtaka þar sem kostir og gallar þess að kasta sænsku krónunni og taka upp evru voru til umfjöllunar.
„Lars Calmfors heitir hagfræðingurinn sem leiddi vinnuna. Hann leiddi sams konar vinnu fyrir sænsk stjórnvöld rétt fyrir aldamót. Þá komst hann að þeirri niðurstöðu að Svíar ættu að standa utan við þessa evrópsku gjaldmiðlatilraun. Nú hefur hann algjörlega skipt um skoðun. Hvers vegna? Ekki síst vegna þess að skýrslan sýnir fram á að það hafi verið vanmetið stórkostlega hvað myntsamstarf getur haft jákvæð áhrif á utanríkisviðskipti og beina erlenda fjárfestingu í litlu opnu hagkerfi. Hann er að tala um Svíþjóð, sem er 10 milljóna þjóð, en ekki um 400.000 manna þjóð eins og okkur hér á Íslandi þar sem svona rök vega margfalt þyngra,“ sagði Jóhann Páll.
Hann bætti við að við vissum að upptaka evru myndi hafa í för með sér lækkandi viðskiptakostnað, aukna samkeppni, minni gjaldeyrisáhættu, aukin viðskipti við útlönd, beina erlenda fjárfestingu og greiðari aðgang að fjármálamörkuðum.
„Þetta eru þættir sem styðja við markmiðin um lægra verðlag og lægri vexti. En það liggur líka fyrir að við upptöku evru myndi reyna enn meira en áður á festu í ríkisfjármálum og aga á vinnumarkaði. En það er eitthvað sem við ættum auðvitað að temja okkur algerlega óháð því hvað gjaldmiðillinn okkar heitir.
Og þá er kannski stóra spurningin, virðulegi forseti: Getur fyrirætlunin um upptöku evru skapað akkerið sem við þurfum til þess að rjúfa vítahringinn á vinnumarkaði og í efnahagslífinu almennt? Þetta er spurning sem ég held að við ættum kannski að velta fyrir okkur fram að þjóðaratkvæðagreiðslunni,“ sagði Jóhann Páll.