Ríkisstjórnin hefur samþykkt að ráðast í margháttaðar tímabundnar efnahagsaðgerðir til að hemja verðbólgu og bregðast þannig við þeim verðhækkunum á eldsneyti sem orðið hafa vegna stríðsátaka við Persaflóa. Þær hækkanir munu að óbreyttu auka innflutta verðbólgu. Til að fletja þann kúf og draga úr áhrifum verðhækkana á íslensk heimili og fyrirtæki þarf að grípa til áhrifaríkra aðgerða úr hendi ríkisins sem munu skila hröðum árangri og um leið setja skýrt fordæmi fyrir atvinnulífið að gera slíkt hið sama. Gert er ráð fyrir að aðgerðirnar taki gildi 1. maí og renni út 31. ágúst á þessu ári.
Verðbólgan verður enda ekki sigruð nema allir angarnir sem bera ábyrgð á verðstöðugleika geri sitt. Með samstilltu átaki ríkis, seðlabanka og aðila vinnumarkaðarins er ekkert til fyrirstöðu að byggja upp ákaflega bjarta framtíð með aukinni velferð byggða á raunverulegum vexti og stöðugu hagkerfi.
Aðgerðirnar sem gripið verður til eru eftirfarandi:
1. Lækkun á dælu: Virðisaukaskattur á eldsneyti verður tímabundið lækkaður úr 24 prósentum í 11 prósent. Lagafrumvarp um þessa aðgerð verður lagt fram á Alþingi í næstu viku.
2. Vöktun á verðlagningu: Innleitt verður tímabundið lagaákvæði sem skyldar söluaðila til að skila verðlækkun að fullu til neytenda. Samkeppniseftirlitinu verður falið að vakta að þetta sé gert og verðlagseftirlit ASÍ verður styrkt um 15 milljónir króna til að hafa sérstakt eftirlit í sumar með verðlagningu á öllum helstu tegundum dagvöru og þjónustu. Lagafrumvarp um vöktun á verðlagningu verður lagt fram á Alþingi í næstu viku.
3. Fjölgun hleðslustöðva um land allt: Það á að „loka hleðslugatinu“ hringinn í kringum landið. Ríkisstjórnin hefur þegar gripið til margháttaðra aðgerða til að ýta undir orkuskipti í samgöngum á Íslandi, meðal annars með því að fella niður vörugjöld á rafbílum. Það er bæði loftlags- og efnahagsaðgerð, enda rafmagn framleitt með grænum hætti á Íslandi en jarðefnaeldsneyti flutt inn. Í aðgerðarpakkanum sem kynntur var í dag felst meðal annars að í sumar munu 500 milljónir króna fara í að fjölga hleðslustöðvum við fjölbýlishús og gististaði. Aðgerðin verður styrkt með framlögum úr loftslags- og orkusjóði sem verða kynnt á næstu dögum.
Þessar aðgerðir koma til viðbótar því að ríkisstjórnin mun í næstu viku leggja fram fjármálaáætlun til næstu fimm ára á þingi þar sem boðað er hallalaus rekstur ríkissjóðs frá 2027, sem verður í fyrsta sinn í hartnær áratug sem sá árangur næst.
Vaxtaplan til tíu ára
Í dag kynnti ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur líka fyrstu atvinnustefnu Íslands. Hún er tíu ára vaxtarplan sem hefur það meginmarkmið að efla útflutning og atvinnugreinar með mikla framleiðni.
Í ávarpi forsætisráðherra sem fylgir með stefnunni er farið yfir að atvinnustefna Íslands sé ekki mótuð án tilefnis. Í stöðugreiningu sem er birt með stefnunni er rakið hvernig hagvöxtur síðustu ára hefur verið drifinn áfram af fólksfjölgun með tilheyrandi álagi á innviði. Kristrún bendir á að á sama tíma hafi útflutningur dregist saman, hægt hafi á framleiðnivexti og fjárfesting verið undir sögulegu meðaltali. „Niðurstaðan var núll prósent hagvöxtur á mann frá árinu 2018. Samhliða því hefur þrengst um húsnæði, á vegum, í orkumálum og víða í velferðarkerfinu. Til að brjótast út úr stöðnun í efnahagslífi er nauðsynlegt að horfast í augu við þessar staðreyndir og leita leiða til betri árangurs.“
Samhliða því að atvinnustefnan var samþykkt í ríkisstjórn var samþykkt fyrsta aðgerðaáætlun stefnunnar til tveggja ára þar sem settar eru fram 35 aðgerðir til að koma henni í framkvæmd. Þar er fjöldi afgerandi aðgerða sem endurspegla ríkan vilja til að framfylgja nýrri stefnu af festu.
Í ávarpi sínu segir Kristrún að með atvinnustefnunni og öðrum aðgerðum sem kynntar voru í dag snúi þjóðin bökum saman og hefji nýja sókn fyrir land og þjóð. „Ísland er frábært land. Við erum fámenn þjóð við ysta haf en við erum rík af auðlindum og mannauði. Við höfum notað fullveldi Íslands til að byggja upp sterkt samfélag og velferðarkerfi sem vekur stolt í brjóstum okkar. Við höfum þróað sveigjanlegan vinnumarkað og njótum góðs af áherslu á jafnrétti á öllum sviðum sem skilar sér til dæmis í mikilli atvinnuþátttöku. Þó getum við alltaf gert betur. Og við skulum ávallt halda vöku okkar fyrir breytingum í heiminum og tækifærum til að styrkja Ísland. Þetta höfum við Íslendingar gert áður til að brjótast út úr stöðnun í efnahagslífi þjóðarinnar.“