Dagur B. Eggertsson skrifar:
Hverjir eru kostir Íslands í breyttum heimi? Þannig var spurt á málþingi Alþjóðamálastofnunar í síðustu viku. Þorsteinn Pálsson, fyrrv. forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, bað pallborðsþátttakendur að taka afstöðu til þriggja kosta: hlutleysis, að vera fyrst og fremst á áhrifasvæði Bandaríkjanna eða fullir aðilar að Evrópusambandinu (ESB). Enginn tók undir hlutleysi, enda óraunhæft fyrir smáríki í heimi þar sem stórveldi neyta aflsmunar. Enginn mælti heldur með bandarísku leiðinni fyrir smáríkið Ísland.
Ég tel skýr rök fyrir því að aðeins full aðild að ESB og NATO-aðild tryggi fullt sjálfstæði og fullveldi okkar við núverandi aðstæður. Nákvæmlega eins og Eystrasaltsríkin gengu í ESB og NATO til að tryggja sjálfstæði og fullveldi eftir fall múrsins. Ógn þeirra stafaði frá Rússlandi og gerir enn. Svíar og Finnar létu af hlutleysisstefnu sinni eftir innrás Rússa í Úkraínu og eru sömuleiðis hvort tveggja innan ESB og NATO. Þess vegna er hlutleysi úr sögunni en full aðild að NATO og ESB styrkir sjálfstæði og fullveldi.
Við þurfum að bera saman þessa tvo kosti: að fylgja Bandaríkjunum í einu og öllu vegna öryggis- og varnarhagsmuna eða eiga fulla aðild að Evrópusambandinu. Bandaríkin hafa reynst okkur góður bandamaður en tvíhliða samskipti við þau eru ekki á jafningjagrunni. ESB er hins vegar samtök sjálfstæðra og fullvalda ríkja.
Hvað þurfum við að skoða? Fjölmargt, meðal annars:
1. Í fyrsta lagi grunngildi okkar og sjálfsmynd. Við erum norrænt velferðarríki. Hvar eigum við þá heima? Með Evrópu eða Bandaríkjunum?
2. Efnahagslega hagsmuni. Í heimi tollastríða þar sem stórveldi hóta ofurtollum til að fá sitt fram fengjum við skjól í tollabandalagi Evrópu. Það er efnahagsleg áhætta og beinlínis ógn að geta klemmst á milli í stórveldaslagnum.
3. Öryggishagsmuni. Aðildin að NATO og varnarsamningurinn við Bandaríkin verða áfram hornsteinar. Þær öryggistryggingar um sameiginleg viðbrögð og varnir sem er að finna hjá ESB eru þó mikilvæg viðbót, ekki aðeins í ófriði heldur einnig sem viðbrögð við náttúruvá. ESB er einnig leiðandi í vörnum gegn fjölþáttaógnum, svo sem skemmdum á sæstrengjum, skemmdarverkum, upplýsingaóreiðu og fleiru. Það eru þær hernaðarógnir sem helst þarf að verjast á Íslandi.
4. Þannig mætti áfram telja. Stefna okkar í jafnréttismálum, velferðarmálum, mannréttindum, umhverfis- og loftslagsmálum og stjórn auðlinda. Hvar væri þessum lykilmálum og yfirráðum yfir landi og auðlindum best borgið? Í mínum huga er augljósa svarið: innan Evrópu.
Hvar viljum við vera og tilheyra? Hvernig er hagsmunum Íslands best borgið? Höldum umræðunni og hugsuninni áfram. En gerum það hratt. Annars geta þessar ákvarðanir verið teknar fyrir okkur.
Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 13. janúar 2026.